Dục Thanh in dấu chân Người

 BT- Vậy là xấp xỉ ngót một thế kỷ trôi qua, kể từ khi thầy giáo Nguyễn Tất Thành dừng chân dạy học tại Trường Dục Thanh (Phan Thiết). Thời gian đến rồi đi, dĩ vãng cũng chỉ đôi khi xuất hiện, nhưng Dục Thanh vẫn còn đó và trở thành niềm tự hào của Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà.

 Nếu Nghệ An có làng Sen, Tuyên Quang có lán Nà Lừa thì Bình Thuận  có Trường Dục Thanh. Tất cả các địa danh ấy đều là nơi ghi lại dấu tích của Người trong cuộc đời. Dục Thanh giờ như một “thương hiệu” nổi tiếng. Không chỉ những người con quê hương Bình Thuận biết đến mà hầu như mọi người dân Việt Nam đều biết. Nhắc đến Dục Thanh, mọi người dễ dàng biết được đây là ngôi trường mà vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc ta dạy học, trước khi ra đi tìm đường cứu nước.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi nhiều nơi, nhiều nước và làm nhiều nghề. Một trong những nghề được Người rất coi trọng đó là dạy học. Trường Dục Thanh là nơi vinh dự đón nhận người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành dừng chân dạy học. Lúc bấy giờ Người là thầy giáo trẻ nhất (20 tuổi) trong số các thầy giảng dạy của trường.

Ảnh Đình Hòa

Theo tài liệu của Bảo tàng Hồ Chí Minh – Chi nhánh Bình Thuận, Trường Dục Thanh được xây dựng vào năm 1907. Trường nằm ở trung tâm thị xã Phan Thiết, nay là phường Đức Nghĩa thành phố Phan Thiết. Nơi đây ngày xưa là xóm cư dân lao động biển nghèo khó, là vùng cây bần mọc um tùm, chính quyền thực dân ít để ý đến. Chính vì vậy, khi cụ Nguyễn Thông từ Tân An (Long An) ra Phan Thiết đã chọn địa điểm này để ẩn dật. Cụ đã cho xây dựng một ngôi nhà nhỏ đặt tên Ngọa Du Sào – nơi cụ đọc sách ngâm thơ và tiếp xúc với nhân sĩ yêu nước thời bấy giờ. Sau khi cụ Nguyễn Thông mất, các người con là Nguyễn Trọng Lội, Nguyễn Quý Anh thường xuyên tiếp xúc với các sĩ phu yêu nước. Trong một lần trò chuyện, được sự gợi ý của cụ Phan Châu Trinh về mở trường dạy học cho con em nhân dân Phan Thiết có điều kiện học hành, cụ Lội, cụ Anh đã tán thành chủ trương trên và xây dựng trường. Tuy nhiên lúc bấy giờ nhu cầu học tập của con em nhân dân chưa nhiều, người có điều kiện đi học còn ít. Trường không xây dựng thành từng lớp mà chỉ dựng một ngôi nhà chung, mái lợp ngói âm dương, cột và vách đều làm bằng gỗ. Ngoài phòng học chung, trường còn có nhà Ngư, nơi này để dành cho thầy giáo và học trò ở xa làm chỗ ăn nghỉ. Số giáo viên của trường lúc đông nhất 7 người, hiệu trưởng là ông Nguyễn Quý Anh. Học sinh thì dao động từ 50 – 60 trò, chia làm 4 lớp: tư, ba, nhì và lớp nhất. Nội dung giảng dạy ở Trường Dục Thanh, theo nhiều nhà nghiên cứu cho rằng: ở Phan Thiết có một trường tư thục vào loại tiến bộ nhất Việt Nam. Trường mang tên Dục Thanh nói lên ý nguyện của những người chủ trương mở trường nhằm giáo dục thế hệ thanh niên. Trường dạy chữ quốc ngữ là chính, còn dạy thêm chữ Hán và chữ Pháp. Dạy chữ Pháp nhưng không phải dạy văn minh Pháp, qua đó giáo dục lòng yêu nước Việt Nam cho thế hệ trẻ. Đây được xem là phong cách giảng dạy linh hoạt và sáng tạo của các thầy Trường Dục Thanh.

Là thầy giáo trẻ nhất trường, nhưng thầy Thành sớm có tư tưởng, phương pháp giảng dạy mới và tiến bộ. Thầy Thành được phân công dạy lớp nhì (lớp 4 bây giờ), dạy chữ quốc ngữ, Hán văn và kiêm nhiệm môn thể dục. Với lòng yêu nước, thương dân, bằng trách nhiệm của người thầy, thông qua môn học  mình phụ trách, thầy Thành có nhiều sáng tạo trong phương pháp truyền đạt, giúp học trò hiểu bài một cách nhanh nhất. Tư tưởng và phương pháp giảng dạy của thầy Nguyễn Tất Thành thể hiện trước hết ở bản thân mình - một tấm gương không chỉ sâu rộng về kiến thức còn là một con người biết sống vì mọi người; đạo đức trong sáng, lối sống giản dị, nhân ái cho học trò noi theo. Trong những lần lên lớp giảng bài, bao giờ thầy Thành cũng rất nhiệt tâm, những bài khó thì thầy giảng chậm và lấy ví dụ minh họa cho các trò hiểu bài. Chỉ đến khi thầy nhắc đi, nhắc lại câu hỏi: Các trò đã hiểu bài chưa? Cả lớp đồng loạt trả lời “hiểu bài rồi” thì thầy mới chuyển sang bài mới. Ngoài những giờ giảng dạy trên lớp, thầy Thành thường tổ chức đi ngoại khóa, bình luận thơ văn cho các trò nghe, đây là hình thức giảng dạy rất mới vào thời điểm bấy giờ. Thông qua các buổi học và học ngoại khóa, thầy Thành giáo dục tư tưởng, lòng yêu nước cho học trò; kể những mẩu chuyện về các vị anh hùng dân tộc, góp phần mở mang mang kiến thức, hiểu biết thêm thực tế cuộc sống cho học sinh. Sống, làm việc hết mình với trách nhiệm của người thầy, song với hoài bão lớn, thầy Thành đã tạm biệt Trường Dục Thanh để vào Sài Gòn lên tàu ra nước ngoài, tìm đường cứu nước cho dân tộc. Dục Thanh đã không thể níu được chân Người với lý tưởng cao cả ấy.

Ghi nhớ công lao Người đã dừng chân dạy học tại Trường Dục Thanh, thể theo nguyện vọng của Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà và qua lời kể của 4 người học trò cũ của thầy Thành, tháng 2/1978 UBND tỉnh Thuận Hải (cũ) ra nghị quyết trùng tu phục chế Trường Dục Thanh thành khu di tích lịch sử. Trải qua các giai đoạn trùng tu, nâng cấp, sửa chữa, Dục Thanh đã trở thành Bảo tàng Hồ Chí Minh – Chi nhánh Bình Thuận. Mỗi năm bảo tàng đón hàng  ngàn đoàn khách và gần trăm ngàn lượt người viếng. Đặc biệt bảo tàng đã vinh dự đón nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội đến thăm và trồng cây lưu niệm. Nói về Trường Dục Thanh lúc trước và bảo tàng hiện nay, ông Nguyễn Văn Quỳ - Giám đốc Bảo tàng cho biết: “Để giữ gìn, nâng niu khu di tích lịch sử này, mỗi cán bộ nhân viên tâm nguyện làm những gì tốt nhất để lưu giữ một giá trị quý mà Bác đã để lại trên quê hương Bình Thuận.” Quả thật khi đến đây điều cảm nhận rõ nhất là không khí trang nghiêm, các hiện vật ngày nào được bảo quản chu đáo, khu vườn lúc nào cũng xanh tươi, hoa trái bốn mùa như là một biểu tượng tấm lòng tôn kính của nhân dân Bình Thuận đối với Bác Hồ kính yêu.

Công Nam